Mariza, czyli Fado z uśmiechem

Sobota, 15 Listopad 2008 10:56

Kto lubi słuchać portugalskiego fado, ten z pewnością wie, kim jest Mariza. W Koninklijk Theater Carré w Amsterdamie, 21 października, publiczność miała okazję uczestniczyć w niecodziennym wydarzeniu artystycznym i na żywo usłyszeć wspaniałe, urzekające pieśni śpiewane przez największą obecnie gwiazdę tego stylu - Marizę Reis Nunes.  

Fado oznacza „fatum”, „los”, „przeznaczenie”. Jest to nazwa gatunku muzycznego, jaki rozwinął się w XIX wieku w biednych dzielnicach portowych miast Portugalii. Nazywany jest niekiedy portugalskim bluesem. Są to bardzo emocjonalne pieśni, nasycone często melancholią i nostalgią, w których dużą rolę odgrywa poetycki tekst w języku portugalskim.  

Od lat dziewięćdziesiątych fado stało się bardzo popularne, głównie dzięki pojawieniu się artystów nowej generacji, wykonujących zarówno klasyczne fado, jak i uwspółcześnione. Obecnie gatunek ten i jego wykonawcy mają swoich fanów na całym świecie, nie tylko w Portugalii. Płyty Marizy sprzedawane są w milionach egzemplarzy, zaś artystka uznawana jest za wielkiego ambasadora kultury portugalskiej. 

Klasyczne fado wykonywane jest przez wokalistę z dwiema gitarami. Mariza natomiast występuje na ogół z akompaniamentem trzech gitar: akustycznej, basowej oraz portugalskiej (tym razem, znakomitego Luisa Guerreiro na gitarze portugalskiej zastąpił młody, utalentowany muzyk). W Teatrze Carré, oprócz trzech gitarzystów, towarzyszyli artystce pianista – grający również na trąbce – oraz perkusista.  

Mariza zaprezentowała bardzo obszerny repertuar. Wykonała, między innymi, swoje najbardziej popularne pieśni, takie jak: Chuva - do słów i muzyki Jorge Fernando, Meu Fado Meu, Barco Negro, Cavaleiro Monge - do słów Fernando Pessoa, Rosa Branca – pieśń pochodzącą z repertuaru innej wielkiej wokalistki fado, Amálii Rodrigues, Primavera oraz Oh gente da minha terra – również do słów znanego, portugalskiego poety Fernando Pesoa. 

Pieśni fado zachwycają pięknem melodii, współbrzmieniami i rytmami portugalskimi w akompaniamencie gitar, a także prowadzeniem głosu przez wokalistę. Jest to muzyka pełna namiętności i przeżyć wewnętrznych. Ekspresję poezji podkreślają, między innymi, charakterystyczne dla stylu, melizmatyczne ozdobniki pojawiające się w melodiach oraz, improwizacyjne nieco, deklamowanie tekstu w sposób rozmijający się nieuchwytnie z rytmem melodii.  

Każda z zaśpiewanych przez Marizę pieśni stanowiła oddzielne, oryginalne w pełni, dzieło sztuki. Doskonałe kompozycyjnie i wykonane z głębokim artyzmem oraz smakiem. Artystka posiada piękny, głęboki głos o bardzo dużych możliwościach wokalnych. Z nieograniczoną swobodą wprowadzała do melodii pełne wyrazu, improwizacyjne wokalizy – charakterystyczne dla fado. Z równą naturalnością modulowała głos od wyższych rejestrów do niskich, od wysokich natężeń do szeptu.  

Mariza dodatkowo też jest piękną kobietą i posiada znakomity, estradowy styl. Jej wizerunek jest starannie wymyślony w każdym detalu. Bardzo krótko obcięte, awangardowe w formie, włosy - ufarbowane na biały kolor. Długie, wyśmienicie zaprojektowane suknie. Eleganckie i bardzo kobiece, najczęściej w czarnym kolorze – w stylu uwspółcześnionego flamenco (a może, również: fado?)

Oprócz znanego już repertuaru, Mariza zaprezentowała, między innymi, utwór będący częścią nowego projektu – w którym zamierza łączyć styl fado z inspiracjami muzyką etniczną, pochodzącą z różnych regionów świata. Wykonana kompozycja nosiła wpływy muzyki afrykańskiej.

Innym ciekawym utworem była pieśń autobiograficzna, dedykowana ojcu, którą Mariza poprzedziła wspomnieniem z czasów, gdy miała 5 lat i przeżywała pierwsze fascynacje muzyką fado. Wolno jej było wówczas, zaśpiewać wieczorem kilka pieśni w tawernie, kupionej przez jej rodziców. Po występie, zamiast iść grzecznie spać, zakradała się na schody prowadzące do tawerny, aby dalej słuchać występów muzyków – gdzie, oczywiście, zawsze zostawała przyłapana przez ojca.

Jedną z pozycji programu była równiez solowa improwizacja perkusisty. Gitarzyści natomiast zaprezentowali popis swoich możliwości wykonując tak zwaną guitarradę – kompozycję wyłącznie na gitary, która była 2-częściowa, o skontrastowanym charakterze części.

W czasie występu artystka dużo żartowała z publicznością. W przerwie pomiędzy utworami, przedstawiając swoich muzyków, wykonała bardzo efektowny duet z perkusistą, naśladując głosem dźwięki perkusyjne. Niekiedy wtrącała zdania w języku portugalskim – ku radości licznie zgromadzonych w Teatrze Carré swoich rodaków z Portugalii.

Po ostatniej pozycji programu, pieśni Primavera, publiczność dosłownie nie chciała wypuścić artystki ze sceny. Mariza wykonała aż cztery utwory na bis. Pierwszym była tradycyjna, ludowa pieśń portugalska, zaśpiewana na trzy głosy (bez mikrofonów) z dwoma gitarzystami. Kolejnym utworem była pieśń Charlie Chaplina Smile. Jest ona – jak stwierdziła Mariza – najlepszym przetłumaczeniem znaczenia pieśni fado na język angielski. Po niej przyszła kolej na Oh gente da minha terra – utwór, który w Portugalczykach wywołuje uczucia patriotyzmu i dumy z własnej kultury narodowej. Ostatecznym pożegnaniem z publicznością było powtórzone wykonanie tanecznej pieśni Rosa Branca.

Koncert ten był absolutnie czarodziejski. Wrażenia i przyjemność słuchania na żywo artystki i jej zespołu zwiększało dodatkowo znakomite nagłośnienie w Teatrze Carré. Zaś atmosfera i magia wyjątkowej sztuki portugalskiej, jaka udzieliła się publiczności, myślę, że jest trudna do oddania w jakimkolwiek nagraniu.

Marzenna Donajski